كلاه و خانه و اتاق و اتومبيل و تلفن مىسازد و ديگرى انسان . چيزى كه هست اثر تربيت محسوس نيست كه به چشم بيايد . رسول اكرم فرمود : * ( بعثت لاتمّم مكارم الاخلاق . ) * هربرت اسپنسر انگليسى مىگويد : هيچ كار به پايهء شركت در آدم سازى نمىرسد . عليهذا مادر كه در دوران باردارى و دوران شيردادن و دوران كودكى طفل جسم و جان كودك را غذا مىدهد ، شخصيت اول را در آدم سازى دارد و كار انبيا را صورت مىدهد . 15 . در تربيت كودك چند مسئله است كه بايد مورد توجه قرار گيرد ( 1 ) : محيط خانواده در تربيت كودك : الف . محيط خانوادگى بايد صاف و مساعد باشد . كودك « انظر الى من قال » است نه « الى ما قال » يعنى قدرت تفكيك در او نيست ، از طرفى در گفته هاى تلقينى نمىتواند احتمال خلاف بدهد و اگر عمل خلاف ديد نمىتواند علت آن را بفهمد و توجيه كند . از اين رو گرفتار سرگيجه و تناقض روحى مىگردد و نيمى از روحش به طرفى ، نيم ديگر به طرف ديگر مىرود . مسئوليتهاى پدر و مادر در تربيت فرزند : آن تضاد روحى كه راسل در كتاب اميدهاى نو از آن بحث مىكند در روح طفل پيدا مىشود ( 2 ) ، يك كشمكش دردناك در روح او پيدا مىشود . ب . محبت هرچه زيادتر بهتر ، اما ابراز محبت و به عبارت ديگر اعمال محبت بايد عاقلانه باشد . اعتدال در اظهار محبت : از اين رو نه بايد با ابراز محبت زياد بچه را لوس و ننر بار آورد و نه بايد از وارد كردن فرزند در گود زندگى هراسيد .

--> ( 1 ) رجوع شود به كتاب در تربيت برتراند راسل . ( 2 ) رجوع شود به اوايل كتاب اميدهاى نو .